Efe
New member
Biçim ve veri odaklı okuma yaklaşımı
Bir okuyucu rubaiyi öncelikle biçimsel açıdan değerlendirebilir. Dize sayısını, aruz kalıbını, uyak düzenini, kelimelerin ses özelliklerini ve ölçünün doğru uygulanıp uygulanmadığını inceleyebilir. Bu yaklaşım, şiirin teknik yapısını ortaya çıkarmaya yardımcı olur.
Örneğin Ömer Hayyam'a atfedilen bir rubaiyi inceleyen bir araştırmacı, önce metnin güvenilirliğini sorgulayabilir. Şiirin hangi nüshada bulunduğunu, özgün dilindeki biçimini, çevirilerde hangi değişikliklerin yapıldığını ve aruz düzeninin nasıl kurulduğunu araştırabilir. Böylece şiir hakkında yalnızca kişisel izlenimlere dayanmayan bir değerlendirme oluşturabilir.
Bu yaklaşımı benimseyen erkek veya kadın okuyucuların temel amacı, şiirin nasıl kurulduğunu anlamaktır. Ölçüdeki bir değişikliğin ritme etkisi ya da çevirideki kelime seçiminin anlamı nasıl dönüştürdüğü gibi sorular öne çıkar.
Ancak biçimsel analiz, şiirin bütün anlamını tek başına açıklamaz. Bir rubainin ölçüsü kusursuz olabilir; buna rağmen okuyucuda güçlü bir etki bırakmayabilir. Aynı şekilde teknik açıdan karmaşık görünen bir şiir, başka bir okuyucu için son derece anlaşılır ve etkileyici olabilir.
Duygusal ve toplumsal deneyime odaklanan okuma yaklaşımı
Başka bir okuyucu ise aynı rubaiyi kendi yaşam deneyimleri üzerinden değerlendirebilir. Şiirdeki ölüm düşüncesi, ayrılık, yaşlanma veya hayatın geçiciliği, kişinin yakın geçmişinde yaşadığı olaylarla bağlantı kurabilir.
Örneğin hayatın geçiciliğini anlatan bir rubaiyi okuyan bir kişi, yakınını kaybettikten sonra dizelerde daha önce fark etmediği anlamlar bulabilir. Başka biri aynı şiiri gençliğinde okuduğunda özgürlük ve hayatın tadını çıkarma düşüncesini öne çıkarabilir. Üçüncü bir okuyucu ise şiirdeki kader anlayışını sorgulayarak onun felsefi yönüne yoğunlaşabilir.
Bu farklılıkları yalnızca cinsiyetle açıklamak mümkün değildir. Aynı toplumsal çevrede yetişen iki kişinin bile şiire yaklaşımı birbirinden ayrılabilir. Dolayısıyla duygusal okuma, nesnelliğin karşıtı olarak görülmemelidir. Kişisel deneyimler, bir metnin farklı anlam katmanlarını fark etmeyi sağlayabilir.
Kadın okuyucuların toplumsal deneyimlerine odaklanan bir inceleme de belirli konularda anlamlı olabilir. Örneğin klasik şiirde kadınların nasıl temsil edildiği, aşkın hangi roller üzerinden anlatıldığı ve kadın şairlerin kendi deneyimlerini edebî gelenek içinde nasıl ifade ettikleri araştırılabilir. Fakat bu konular, bütün kadınların aynı biçimde düşündüğü anlamına gelmez. Benzer biçimde erkeklerin toplumsal rolleri, yaşlanma, güç, kayıp ve duyguları ifade etme biçimleri de şiir yorumlarını etkileyebilir.
İki yaklaşım birbirini tamamlayabilir mi?
Bence rubaiyi en verimli biçimde okumak için teknik analiz ile kişisel yorum arasında bir denge kurmak gerekir.
Örneğin bir okuyucu, şiirin aruz ölçüsünü ve uyak düzenini belirleyerek incelemeye başlayabilir. Ardından kullanılan imgelerin anlamını, tarihsel bağlamı ve şiirin kendisinde uyandırdığı düşünceleri değerlendirebilir. Böylece şiirin hem nasıl kurulduğunu hem de neden etkileyici olabildiğini anlamaya yaklaşır.
Bu yaklaşımın önemli bir avantajı vardır: Kişisel yorumları bütünüyle reddetmez, ancak onları metinsel kanıtlarla ilişkilendirmeye çalışır. Aynı zamanda biçimsel özellikleri de şiirin tek anlam kaynağı olarak görmez.
Peki sizce şiir eleştirisinde ölçülebilir özelliklere mi daha fazla önem verilmelidir, yoksa okuyucunun kişisel deneyimleri de en az teknik inceleme kadar değerli midir?
6. Rubaiyi Veri ve Güvenilir Kaynaklarla İncelemek
Rubai hakkında güvenilir bir değerlendirme yapmak isteyenlerin yararlanabileceği akademik kaynaklar bulunuyor. Bunlardan biri, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi'nde yayımlanan Mehmet Sait Çalka'nın 2022 tarihli araştırmasıdır.
Makale, mâni, tuyuğ ve rubaiyi karşılaştırarak bu biçimlerin benzerliklerini ve farklılıklarını inceliyor. Özellikle tek dörtlükten oluşan nazım şekillerinin yalnızca dize sayısı ve uyak bakımından değil, ölçü ve edebî gelenek bakımından da ele alınması gerektiğini ortaya koyan bir çalışma olarak yararlıdır.
Akademik makaleye buradan ulaşılabilir:
- Mehmet Sait Çalka - Türk Edebiyatının Tek Dörtlük Nazım Şekillerine Dair Tespitler: Mâni, Tuyuğ ve Rubâî (2022).
Bir diğer kaynak, Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Türk Dili ve Edebiyatı kavram öğretimi materyalidir. Bu materyal, rubai ile tuyuğu karşılaştırmalı biçimde ele alarak öğrencilerin iki nazım biçimini ayırt etmesine yardımcı olur.
- Millî Eğitim Bakanlığı - Rubai mi, Tuyuğ mu?.
Aruz ölçüsünün genel özelliklerini öğrenmek için de Türk edebiyatı üzerine hazırlanmış başvuru kaynaklarından yararlanılabilir:
- Türk Dili ve Edebiyatı - Aruz Ölçüsü (Aruz Vezni).
Bu kaynaklardan hareketle önemli bir ayrımı vurgulamak gerekir: Bir nazım biçiminin kurallarını açıklayan ders materyali, tarihsel ve biçimsel bilgi edinmek için yararlıdır; akademik araştırma ise kavramların gelişimini ve aralarındaki ilişkileri daha ayrıntılı değerlendirmeyi sağlar.
Ayrıca bir şiirin ölçüsünü incelemek ile şiirin yazarını doğrulamak aynı şey değildir. Özellikle Ömer Hayyam'a atfedilen şiirlerde, farklı dillerdeki çeviriler ve zaman içinde yapılan atıflar dikkate alınmalıdır. Bir şiirin internette Hayyam'ın adıyla paylaşılması, onun tarihsel olarak kesinlikle Hayyam tarafından yazıldığını kanıtlamaz. Güvenilir bir değerlendirme için şiirin metin kaynağına ve akademik yayınlardaki incelemelere bakmak gerekir.
Veri odaklı yaklaşımın asıl değeri de burada ortaya çıkar: Bir iddiayı yalnızca yaygın olduğu için kabul etmek yerine, hangi kanıtlara dayandığını sorgulamak.
7. Günümüzde Rubai Ölçüsü Öğrenmek Neden Önemli?
Günümüzde şiir çoğu zaman serbest ölçüyle yazılıyor. Bu durum, aruz ölçüsünün önemini kaybettiği anlamına gelmiyor. Aksine klasik şiirin biçimsel özelliklerini bilmek, farklı şiir geleneklerinin nasıl geliştiğini anlamak açısından değer taşıyor.
Rubai ölçüsünü öğrenmek, öncelikle ritim duygusunu geliştirebilir. Bir şiirde kelimelerin neden belirli bir sırayla seçildiğini, seslerin nasıl tekrarlandığını ve ölçünün anlatıma nasıl katkıda bulunduğunu fark etmeyi sağlar.
İkinci olarak, rubai çalışmaları şiirde yoğun anlatımın nasıl oluşturulduğunu anlamaya yardımcı olur. Dört dizede bir düşünceyi geliştirmek, gereksiz kelimeleri ayıklamak ve son dizede etkili bir sonuç oluşturmak, yalnızca klasik şiir için değil, günümüzün kısa şiirleri ve özlü anlatım biçimleri için de öğretici olabilir.
Üçüncü olarak rubai, kültürler arasındaki edebî etkileşimi incelemek için uygun bir örnektir. İran edebiyatından Türk edebiyatına geçen bir biçimin farklı dönemlerde nasıl benimsendiğini araştırmak, edebiyat tarihinin yalnızca ulusal sınırlar içinde gelişmediğini gösterir.
Ancak rubaiyi bugünün şiiriyle karşılaştırırken tarihsel koşulları göz ardı etmemek gerekir. Klasik şiirin ölçü ve uyak anlayışıyla günümüzün serbest şiir anlayışı farklı estetik tercihlere dayanır. Bunlardan birini diğerinden üstün saymak yerine, her birinin neyi amaçladığını ve hangi olanakları sunduğunu incelemek daha yapıcıdır.
8. Sonuç: Rubai Ölçüsü Sadece Teknik Bir Kural mı?
Rubai ölçüsü, klasik şiirin biçimsel düzenini anlamak için önemli bir başlangıç noktasıdır. Dört dizeden oluşan bu nazım biçimi, kendine özgü aruz kalıpları ve yaygın uyak düzenleriyle tanınır. Ancak rubainin edebî değeri, yalnızca ölçüsünün doğru uygulanmasıyla açıklanamaz.
Şiirin tarihsel bağlamı, kullanılan kelimeler, imgeler, düşünsel yoğunluk ve okuyucunun deneyimi de değerlendirmeye katılmalıdır. Teknik analiz, şiirin yapısını anlamamızı sağlarken kişisel yorumlar ve toplumsal incelemeler onun farklı anlamlarını keşfetmemize yardımcı olur.
Erkeklerin ve kadınların şiire yaklaşımını değerlendirirken de benzer bir dikkat gerekir. Cinsiyete dayalı genellemeler yerine, farklı insanların hangi sorulara odaklandığını, hangi deneyimlerden hareket ettiğini ve yorumlarını hangi kanıtlarla desteklediğini incelemek daha güvenilir sonuçlar verir. Nesnel analiz ile duygusal deneyim birbirini dışlayan iki alan değil, uygun biçimde bir araya geldiklerinde şiiri daha kapsamlı anlamamızı sağlayan iki yaklaşım olabilir.
Forum Tartışması: Sizin Görüşünüz Nedir?
Konuyu birlikte derinleştirmek için birkaç soruyla bitirmek istiyorum:
1. Rubaiyi diğer dört dizelik şiirlerden ayıran en önemli özellik sizce aruz ölçüsü, uyak düzeni yoksa düşüncenin yoğunluğu mudur?
2. Bir şiirin biçimsel açıdan kusursuz olması, edebî açıdan başarılı sayılması için yeterli midir?
3. Ömer Hayyam'ın rubailerini okurken siz daha çok hayat felsefesine mi, şiirin ritmine mi, yoksa kendi yaşamınızla kurduğunuz bağlantılara mı odaklanıyorsunuz?
4. Erkeklerin ve kadınların edebiyat yorumlarında farklılaşan toplumsal deneyimlerin etkisini araştırmak sizce anlamlı mı? Böyle bir araştırmada klişelere düşmemek için hangi yöntemler kullanılmalı?
5. Günümüzde rubai ölçüsüyle şiir yazmak, klasik edebiyat geleneğini yaşatmanın etkili bir yolu olabilir mi?
Özellikle şu sorunun tartışmaya değer olduğunu düşünüyorum: Bir rubainin gücü, dört dizeye sığdırdığı düşüncede mi, yoksa okuyucunun o dört dizeden hareketle kurduğu anlam dünyasında mı saklıdır?
Kendi yorumunuzu paylaşırken sevdiğiniz bir rubaiyi örnek göstermeniz, tartışmayı daha somut ve verimli hâle getirebilir. Çünkü rubaiyi anlamanın en iyi yollarından biri, onun ölçüsünü öğrenmek kadar, farklı okuyucularda nasıl farklı düşünceler uyandırdığını da incelemektir.`}
Bir okuyucu rubaiyi öncelikle biçimsel açıdan değerlendirebilir. Dize sayısını, aruz kalıbını, uyak düzenini, kelimelerin ses özelliklerini ve ölçünün doğru uygulanıp uygulanmadığını inceleyebilir. Bu yaklaşım, şiirin teknik yapısını ortaya çıkarmaya yardımcı olur.
Örneğin Ömer Hayyam'a atfedilen bir rubaiyi inceleyen bir araştırmacı, önce metnin güvenilirliğini sorgulayabilir. Şiirin hangi nüshada bulunduğunu, özgün dilindeki biçimini, çevirilerde hangi değişikliklerin yapıldığını ve aruz düzeninin nasıl kurulduğunu araştırabilir. Böylece şiir hakkında yalnızca kişisel izlenimlere dayanmayan bir değerlendirme oluşturabilir.
Bu yaklaşımı benimseyen erkek veya kadın okuyucuların temel amacı, şiirin nasıl kurulduğunu anlamaktır. Ölçüdeki bir değişikliğin ritme etkisi ya da çevirideki kelime seçiminin anlamı nasıl dönüştürdüğü gibi sorular öne çıkar.
Ancak biçimsel analiz, şiirin bütün anlamını tek başına açıklamaz. Bir rubainin ölçüsü kusursuz olabilir; buna rağmen okuyucuda güçlü bir etki bırakmayabilir. Aynı şekilde teknik açıdan karmaşık görünen bir şiir, başka bir okuyucu için son derece anlaşılır ve etkileyici olabilir.
Duygusal ve toplumsal deneyime odaklanan okuma yaklaşımı
Başka bir okuyucu ise aynı rubaiyi kendi yaşam deneyimleri üzerinden değerlendirebilir. Şiirdeki ölüm düşüncesi, ayrılık, yaşlanma veya hayatın geçiciliği, kişinin yakın geçmişinde yaşadığı olaylarla bağlantı kurabilir.
Örneğin hayatın geçiciliğini anlatan bir rubaiyi okuyan bir kişi, yakınını kaybettikten sonra dizelerde daha önce fark etmediği anlamlar bulabilir. Başka biri aynı şiiri gençliğinde okuduğunda özgürlük ve hayatın tadını çıkarma düşüncesini öne çıkarabilir. Üçüncü bir okuyucu ise şiirdeki kader anlayışını sorgulayarak onun felsefi yönüne yoğunlaşabilir.
Bu farklılıkları yalnızca cinsiyetle açıklamak mümkün değildir. Aynı toplumsal çevrede yetişen iki kişinin bile şiire yaklaşımı birbirinden ayrılabilir. Dolayısıyla duygusal okuma, nesnelliğin karşıtı olarak görülmemelidir. Kişisel deneyimler, bir metnin farklı anlam katmanlarını fark etmeyi sağlayabilir.
Kadın okuyucuların toplumsal deneyimlerine odaklanan bir inceleme de belirli konularda anlamlı olabilir. Örneğin klasik şiirde kadınların nasıl temsil edildiği, aşkın hangi roller üzerinden anlatıldığı ve kadın şairlerin kendi deneyimlerini edebî gelenek içinde nasıl ifade ettikleri araştırılabilir. Fakat bu konular, bütün kadınların aynı biçimde düşündüğü anlamına gelmez. Benzer biçimde erkeklerin toplumsal rolleri, yaşlanma, güç, kayıp ve duyguları ifade etme biçimleri de şiir yorumlarını etkileyebilir.
İki yaklaşım birbirini tamamlayabilir mi?
Bence rubaiyi en verimli biçimde okumak için teknik analiz ile kişisel yorum arasında bir denge kurmak gerekir.
Örneğin bir okuyucu, şiirin aruz ölçüsünü ve uyak düzenini belirleyerek incelemeye başlayabilir. Ardından kullanılan imgelerin anlamını, tarihsel bağlamı ve şiirin kendisinde uyandırdığı düşünceleri değerlendirebilir. Böylece şiirin hem nasıl kurulduğunu hem de neden etkileyici olabildiğini anlamaya yaklaşır.
Bu yaklaşımın önemli bir avantajı vardır: Kişisel yorumları bütünüyle reddetmez, ancak onları metinsel kanıtlarla ilişkilendirmeye çalışır. Aynı zamanda biçimsel özellikleri de şiirin tek anlam kaynağı olarak görmez.
Peki sizce şiir eleştirisinde ölçülebilir özelliklere mi daha fazla önem verilmelidir, yoksa okuyucunun kişisel deneyimleri de en az teknik inceleme kadar değerli midir?
6. Rubaiyi Veri ve Güvenilir Kaynaklarla İncelemek
Rubai hakkında güvenilir bir değerlendirme yapmak isteyenlerin yararlanabileceği akademik kaynaklar bulunuyor. Bunlardan biri, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi'nde yayımlanan Mehmet Sait Çalka'nın 2022 tarihli araştırmasıdır.
Makale, mâni, tuyuğ ve rubaiyi karşılaştırarak bu biçimlerin benzerliklerini ve farklılıklarını inceliyor. Özellikle tek dörtlükten oluşan nazım şekillerinin yalnızca dize sayısı ve uyak bakımından değil, ölçü ve edebî gelenek bakımından da ele alınması gerektiğini ortaya koyan bir çalışma olarak yararlıdır.
Akademik makaleye buradan ulaşılabilir:
- Mehmet Sait Çalka - Türk Edebiyatının Tek Dörtlük Nazım Şekillerine Dair Tespitler: Mâni, Tuyuğ ve Rubâî (2022).
Bir diğer kaynak, Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Türk Dili ve Edebiyatı kavram öğretimi materyalidir. Bu materyal, rubai ile tuyuğu karşılaştırmalı biçimde ele alarak öğrencilerin iki nazım biçimini ayırt etmesine yardımcı olur.
- Millî Eğitim Bakanlığı - Rubai mi, Tuyuğ mu?.
Aruz ölçüsünün genel özelliklerini öğrenmek için de Türk edebiyatı üzerine hazırlanmış başvuru kaynaklarından yararlanılabilir:
- Türk Dili ve Edebiyatı - Aruz Ölçüsü (Aruz Vezni).
Bu kaynaklardan hareketle önemli bir ayrımı vurgulamak gerekir: Bir nazım biçiminin kurallarını açıklayan ders materyali, tarihsel ve biçimsel bilgi edinmek için yararlıdır; akademik araştırma ise kavramların gelişimini ve aralarındaki ilişkileri daha ayrıntılı değerlendirmeyi sağlar.
Ayrıca bir şiirin ölçüsünü incelemek ile şiirin yazarını doğrulamak aynı şey değildir. Özellikle Ömer Hayyam'a atfedilen şiirlerde, farklı dillerdeki çeviriler ve zaman içinde yapılan atıflar dikkate alınmalıdır. Bir şiirin internette Hayyam'ın adıyla paylaşılması, onun tarihsel olarak kesinlikle Hayyam tarafından yazıldığını kanıtlamaz. Güvenilir bir değerlendirme için şiirin metin kaynağına ve akademik yayınlardaki incelemelere bakmak gerekir.
Veri odaklı yaklaşımın asıl değeri de burada ortaya çıkar: Bir iddiayı yalnızca yaygın olduğu için kabul etmek yerine, hangi kanıtlara dayandığını sorgulamak.
7. Günümüzde Rubai Ölçüsü Öğrenmek Neden Önemli?
Günümüzde şiir çoğu zaman serbest ölçüyle yazılıyor. Bu durum, aruz ölçüsünün önemini kaybettiği anlamına gelmiyor. Aksine klasik şiirin biçimsel özelliklerini bilmek, farklı şiir geleneklerinin nasıl geliştiğini anlamak açısından değer taşıyor.
Rubai ölçüsünü öğrenmek, öncelikle ritim duygusunu geliştirebilir. Bir şiirde kelimelerin neden belirli bir sırayla seçildiğini, seslerin nasıl tekrarlandığını ve ölçünün anlatıma nasıl katkıda bulunduğunu fark etmeyi sağlar.
İkinci olarak, rubai çalışmaları şiirde yoğun anlatımın nasıl oluşturulduğunu anlamaya yardımcı olur. Dört dizede bir düşünceyi geliştirmek, gereksiz kelimeleri ayıklamak ve son dizede etkili bir sonuç oluşturmak, yalnızca klasik şiir için değil, günümüzün kısa şiirleri ve özlü anlatım biçimleri için de öğretici olabilir.
Üçüncü olarak rubai, kültürler arasındaki edebî etkileşimi incelemek için uygun bir örnektir. İran edebiyatından Türk edebiyatına geçen bir biçimin farklı dönemlerde nasıl benimsendiğini araştırmak, edebiyat tarihinin yalnızca ulusal sınırlar içinde gelişmediğini gösterir.
Ancak rubaiyi bugünün şiiriyle karşılaştırırken tarihsel koşulları göz ardı etmemek gerekir. Klasik şiirin ölçü ve uyak anlayışıyla günümüzün serbest şiir anlayışı farklı estetik tercihlere dayanır. Bunlardan birini diğerinden üstün saymak yerine, her birinin neyi amaçladığını ve hangi olanakları sunduğunu incelemek daha yapıcıdır.
8. Sonuç: Rubai Ölçüsü Sadece Teknik Bir Kural mı?
Rubai ölçüsü, klasik şiirin biçimsel düzenini anlamak için önemli bir başlangıç noktasıdır. Dört dizeden oluşan bu nazım biçimi, kendine özgü aruz kalıpları ve yaygın uyak düzenleriyle tanınır. Ancak rubainin edebî değeri, yalnızca ölçüsünün doğru uygulanmasıyla açıklanamaz.
Şiirin tarihsel bağlamı, kullanılan kelimeler, imgeler, düşünsel yoğunluk ve okuyucunun deneyimi de değerlendirmeye katılmalıdır. Teknik analiz, şiirin yapısını anlamamızı sağlarken kişisel yorumlar ve toplumsal incelemeler onun farklı anlamlarını keşfetmemize yardımcı olur.
Erkeklerin ve kadınların şiire yaklaşımını değerlendirirken de benzer bir dikkat gerekir. Cinsiyete dayalı genellemeler yerine, farklı insanların hangi sorulara odaklandığını, hangi deneyimlerden hareket ettiğini ve yorumlarını hangi kanıtlarla desteklediğini incelemek daha güvenilir sonuçlar verir. Nesnel analiz ile duygusal deneyim birbirini dışlayan iki alan değil, uygun biçimde bir araya geldiklerinde şiiri daha kapsamlı anlamamızı sağlayan iki yaklaşım olabilir.
Forum Tartışması: Sizin Görüşünüz Nedir?
Konuyu birlikte derinleştirmek için birkaç soruyla bitirmek istiyorum:
1. Rubaiyi diğer dört dizelik şiirlerden ayıran en önemli özellik sizce aruz ölçüsü, uyak düzeni yoksa düşüncenin yoğunluğu mudur?
2. Bir şiirin biçimsel açıdan kusursuz olması, edebî açıdan başarılı sayılması için yeterli midir?
3. Ömer Hayyam'ın rubailerini okurken siz daha çok hayat felsefesine mi, şiirin ritmine mi, yoksa kendi yaşamınızla kurduğunuz bağlantılara mı odaklanıyorsunuz?
4. Erkeklerin ve kadınların edebiyat yorumlarında farklılaşan toplumsal deneyimlerin etkisini araştırmak sizce anlamlı mı? Böyle bir araştırmada klişelere düşmemek için hangi yöntemler kullanılmalı?
5. Günümüzde rubai ölçüsüyle şiir yazmak, klasik edebiyat geleneğini yaşatmanın etkili bir yolu olabilir mi?
Özellikle şu sorunun tartışmaya değer olduğunu düşünüyorum: Bir rubainin gücü, dört dizeye sığdırdığı düşüncede mi, yoksa okuyucunun o dört dizeden hareketle kurduğu anlam dünyasında mı saklıdır?
Kendi yorumunuzu paylaşırken sevdiğiniz bir rubaiyi örnek göstermeniz, tartışmayı daha somut ve verimli hâle getirebilir. Çünkü rubaiyi anlamanın en iyi yollarından biri, onun ölçüsünü öğrenmek kadar, farklı okuyucularda nasıl farklı düşünceler uyandırdığını da incelemektir.`}